Czołg jako pojazd użyty masowo na wojnie ma już ponad 100 lat. Od tego czasu zmieniał się i dostosowywał do wymogów wojny. Współczesny czołg wykształcił się pod koniec II wojny światowej i z czasem powstawały kolejne generacje czołgów. Dzisiaj omawiany czołg należy do generacji II + i odstępuje od czołgów III generacji pancerzem , mobilnością i systemami walki. T 72 wchodzi do służby w 1973 roku i w myśl sowieckiej doktryny ma być tani, masowy i prosty w obsłudze. W miarę nowoczesny w latach 70, szybko zostaje „przegoniony” w następnej dekadzie przez czołgi III generacji np: Leopard 2 i M1 Abrams. W Polsce wprowadzany do służby od 1978 roku i produkowany od początku lat 80 w wersji eksportowej ze słabszym opancerzeniem. Obecny w jednostkach pancernych w rożnych wersjach rozwojowych do dnia dzisiejszego w Polsce i Rosji oraz innych krajach.
Specyfikacja techniczna
– masa czołgu – 41 500 kg (T-72M); 44 500 kg (T-72B) (około 45 ton PT-91)
– załoga – 3 żołnierzy
– długość całkowita – 9530 mm
– długość kadłuba – 6670 mm (z błotnikami)
– szerokość – 3460 mm (całkowita 3720 mm dla wersji z rozkładanymi ekranami)
– wysokość – 2370 mm
– prześwit – 430 mm
– maksymalna prędkość – 60 km/h
– zasięg – 450 km (normalny); 600 km (z dodatkowymi zbiornikami)
– silnik – silnik wielopaliwowy W-46 o mocy 580 kW (780 KM) przy 2000 obr./min;
– układ przeniesienia mocy (UPM) – przekładnia pośrednia przyśpieszająca, oraz SB-MS (skrzynia biegów-mechanizm skrętu), mechaniczny z dwiema bocznymi skrzyniami biegów i współosiowymi przekładniami bocznymi typu planetarnego.
– zapas amunicji – działo 39 szt. (w karuzeli 22 szt. reszta rozmieszczona w wieży i kadłubie, bez pojemników ochronnych)
Jak czołg widza amerykanie w wojnie na Ukrainie
Przytoczę analizę, tego jak widzą go amerykanie: https://www.19fortyfive.com/2025/05/ukraine-has-a-clear-message-for-russias-nightmare-t-72-tank/
Wszechobecny czołg T-72 w Rosji, filar zimnej wojny, poniósł katastrofalne straty na Ukrainie , szacunkowo ponad 1200 zniszczonych egzemplarzy . Jego przestarzała konstrukcja okazuje się bardzo podatna na nowoczesne pociski przeciwpancerne, takie jak Javelin (wykorzystujące słaby górny pancerz i atakujący od góry) i tanie drony FPV.
– Krytyczne wady, w tym ogólnie cienki pancerz i słabo chroniony magazyn amunicji, który mógł powodować niszczycielskie „syndrom latających wież”, sprawiły, że dla wielu załóg stał się on „płonąca trumną”. Pomimo modernizacji, takich jak T-72B3M, i wycofania starych modeli z magazynów, ograniczona mobilność i nieskuteczność rosyjskiej taktyki masowego ataku sprawiają, że T-72 jest w dużej mierze nieskuteczny i przestarzały na obecnym polu bitwy.
Rosyjski czołg T-72 , relikt zimnej wojny, który jest popularny na całym świecie. Uległ masowym zniszczeniom podczas konfliktu na Ukrainie. Rosja myślała, że może użyć czołgu w ogromnych ilościach nie tylko do zastąpienia nowszych czołgów, ale także do przytłoczenia Ukraińców w atakach frontalnych.
Rosja uważała, że skoro pojazd pancerny jest łatwy w obsłudze, może pozwolić większej liczbie żołnierzy nauczyć się zasad obsługi. Okazało się to daremnym zadaniem, ponieważ wielu rosyjskich czołgistów zginęło przedwcześnie w dymiących kadłubach T-72.
T-72 ma prawie 50 lat, ale wiele krajów go używa. Jest to prawdopodobnie najpopularniejszy czołg na świecie. Na przestrzeni lat wyprodukowano dwadzieścia pięć tysięcy egzemplarzy. Mogą być również produkowane w krajach innych niż Rosja. Około 35 różnych armii używa T-72. Indie mają ponad 1000 modeli. Swoją odmianę T-72 nazywają „Ajeya”. Czołg T-72 został po raz pierwszy zbudowany przez Związek Radziecki w latach 70. XX wieku i wprowadzony na rynek w 1973 roku. Przez ostatnie dekady przeszedł kilka rund modernizacji z udoskonalonymi wariantami T-72B3 i T-72B3M najczęściej występujące w armii Rosyjskiej przed agresją na Ukrainie.
Pomysłem stojącym za T-72 było zdominowanie sił amerykańskich i ich sojuszników z NATO. T-72 próbowałby przebić się przez linie frontu, gdyby w czasie zimnej wojny wybuchła bitwa. Następnie rosyjska piechota, dostarczana przez ogromną liczbę transporterów opancerzonych, miałaby przedzierać się przez luki. Ta szpica byłaby wspierana przez śmigłowce szturmowe, myśliwce i ogromne uderzenia artyleryjskie. Rosja wypróbowała te wyeksploatowane taktyki podczas wojny z Ukrainą i poniosła niewiarygodne straty. Co najmniej 1200 czołgów T-72 zostało utraconych w bitwie , a takie szacunki sporządzono w zeszłym roku. Setki kolejnych zamieniły się w dymiące ruiny lub zostały w inny sposób unieruchomione od tego czasu.
Siły Władimira Putina nie zrażają się stratami. Rozwiązaniem jest wyciągnięcie z magazynów większej ilości przestarzałych czołgów T-72 i wysłanie ich na front. Ukraina każe płacić za to krwią rosyjskich czołgistów. Przeciwpancerne systemy rakietowe Javelin sprawdzają się w niszczeniu czołgów, które nie posiadają odpowiedniej możliwości przeciwdziałania. Rosja próbowała wielu nieudanych frontalnych ataków i musi trzymać czołgi T-72 z tyłu, aby służyły jako mobilna artyleria w formacji obserwacyjnej, chroniącej piechotę w okopach.
Javelin może wykorzystać największą słabość T-72, górną część wieżyczki. System „wystrzel i zapomnij”, który może obsługiwać jeden żołnierz, wyrzutnia służy do wystrzeliwania pocisków na wysokość nad czołgiem. Następnie precyzyjnie kierowana, 5-calowa, kumulacyjna głowica bojowa spada w dół, aby uderzyć w górną część czołgu. T-72 nie ma żadnej obrony przed tym systemem. Rosjanie próbowali zamontować „ klatki zabezpieczające ”, aby chronić pojazd, ale ta praktyka była nieskuteczna. Głowica Javelina jest na to zbyt potężna.
T-72 ma niski profil, a jego kwatery załogi są ciasne, co utrudnia szybkie ładowanie głównego działa. Dlatego Rosjanie zainstalowali automat ładujący , ale nie działa on zbyt dobrze, a załoga uważa, że dostarczanie pocisków w dół zasięgu bez opóźnień jest trudne.
Innym niebezpieczeństwem jest to, że naboje mogą „wypalić się” w automacie lub magazynie. Niewielkie trafienie pociskiem przeciwpancernym lub dronem może wywołać pożar, który odpali amunicję. Tego najbardziej obawiają się rosyjscy żołnierze, którzy mają pecha i zostali przydzieleni do T-72.
Ogólnie rzecz biorąc, T-72 ma lekki pancerz. Ta tarcza ma tylko osiem cali grubości (ok 200 mm). Czołg nie jest zbyt szybki, więc jego zdolność do przeprowadzenia błyskawicznego ataku przez luki w liniach frontu jest ograniczona. Na drogach może osiągnąć prędkość około 37 mil na godzinę (60 km). Silnik nie jest tak mocny, a czołg często grzęźnie w błocie, szczególnie przy roztopach. Główne działo nie jest złe. T-72 ma gładkolufową armatę kal. 125 mm, ale nie posiada skutecznej stabilizacji .
Rosyjscy generałowie wykształceni w szkołach sowieckich stosowali taktyką z czasów sowieckich. Wyobrażali sobie znaczący przełom w ukraińskich liniach, gdzie T-72 mógłby ruszyć na tyły i stworzyć oś ataku, która ukarałaby wroga i zmusiła Ukraińców do wycofania się. Rosjanie chcieli powtarzać ten gambit, ale Ukraina łatwo się broniła.
Teraz Rosja musi dokonać wyboru: nadal sprowadzać czołg na linię frontu, odkurzając stare modele z magazynu i próbując błyskawicznych ataków, czy wysłać T-72 na tyły i trzymać go w rezerwie, aby oszczędnie wchodzić do walki. Nasycenie pola walki dronami FPV, w tym działające na światłowodzie ogranicza działanie na kilka kilometrów w głąb własnych pozycji. Javeliny i inne pociski przeciwpancerne są również zabójcze dla T-72.
Inne kraje zauważają, że ich T-72 są przestarzałe. Wyciągają wnioski z walki zmechanizowanej na Ukrainie i w Rosji i być może będą musieli przemyśleć taktykę i to, jakich potrzebują ulepszeń, w tym takich jak lepszy pancerz górny i boczny. Ponadto musi być odpowiedni system anhydronowy. T-72 bardzo się zestarzał i obecnie jest największym problemem na polu bitwy dla rosyjskich sił pancernych.
Podsumowanie
Amerykanie, szczególnie w portalach militarnych mają ścisłe postrzeganie czołgu T- 72 względem przekazu strony Ukraińskiej oraz jego udziału w wojnie w Zatoce Perskiej. Podkreśla się skuteczność pocisków z ppk Javelin i dronów. To wszystko prawda, ale… Trwająca od 4 lat wojna pokazała zmiany zachodzące na polu walki, w tym zmusiła do zmiany w działaniach oddziałów zmechanizowanych.
Obecnie Rosjanie rozwieją produkcję czołgów T-90 Proryw-3 w liczbie około 300 sztuk rocznie. Są to czołgi wywodzące się z rodziny czołgów T-72 jednak rożni się m. in. spawaną wieżą ze zmodernizowanym pancerzem specjalnym oraz pancerzem reaktywnym relikt mającym właściwości do zwalczania pocisków kumulacyjnych z prekursorem. Do tego dochodzi system kierowania ogniem Sosna-U w skład którego wchodzi kamera termiczna.
Zdj. Defence24.pl
c.d.n.
