Powstanie Styczniowe, zryw niepodległościowy trwający od 22 stycznia 1863 roku do jesieni 1864 roku. Można go podzielić na w sumie na trzy najważniejsze okresy, początkowy, średni i końcowy.
Okres początkowy to największa różnorodność uzbrojenia występująca w wojsku powstańczym. Od drągów obitych gwoździami lub czy się dało, tzw. „drągalirzy”, do dubeltówek myśliwskich. Szacunki odnośni ilości użytej broni palnej są trudne do sprecyzowania i wahają się od 15 do 40 % w zależności od wałczącej partii.
Nazwa partia wywodziła się już od czasów potopu i oznaczała nieregularny oddział powstańczy składający się od kilku do kilku tysięcy osób. W razie konieczności mógł szybko się rozproszyć i równie szybko zebrać.
Okres środkowy to największa działalność powstańcza, lepiej zorganizowana i mająca wsparcie z zagranicy. Lepsze uzbrojenie i bardziej ujednolicone umundurowanie, ale nadal przynajmniej połowę partii stanowili kosynierzy. Pojawia się broń wojskowa, belgijska, włoska i zdobyczna rosyjska.
Okres końcowy to przede wszystkim olbrzymia dominacja w polu wojsk carskich. Ilość żołnierzy carskich w Królestwie przekracza już 300 tysięcy, przemieszczanie się i koncentracja oddziałów powstańczych jest utrudniona. W partiach dominuje broń wojskowa i sięga już 2/3 stanu. Niestety jest to już pasmo przegranych bitew z przeważającym wrogiem.
Po tym szkicu historycznym przejdzmy do omówienia samej broni w powstaniu. Chciałbym najbardziej skupić sie na broni palnej, przynajmniej na jej nailiczniej spotykanych egzemplarzach.
Zacznijmy więc od poczatku. Okres powstania to dominacja karabinów z zamkiem kapiszonowym. Ten rodzaj zamka pojawił się w broni palnej, jako system zapłonu broni ręcznej. Wykorzystuje materiał wybuchowy, który detonuje po silnym uderzeniu. Odkryty w 1805 r. przez Alexander Forsyth (1786–1843), zamek kapiszonowy zrewolucjonizował teorię broni palnej i otworzył drogę do rozwoju samodzielnych metalowych nabojów i zapalników kontaktowych w pociskach artyleryjskich . Forsyth odkrył, że chloran potasu eksploduje po silnym uderzeniu. Stworzył swój pierwszy zamek kapiszonowy, pakując chloran potasu do otworu w komorze zamkowej broni, przez który zwykle przechodził ogień ze spłonki. Gdy związek został uderzony przez kurek, eksplodował z silnym ogniem, który zapalał główny ładunek w lufie.
Forsyth pracował nad udoskonaleniem swojego wynalazku i dostosowaniem go do ówczesnych muszkietów, ale otrzymał niewielkie wsparcie na badania. Na rok przed jego śmiercią Wielka Brytania i Stany Zjednoczone w końcu zaczęły produkować broń wojskową z systemem kapiszonowym. Broń ta zdominuje pole bitew aż do lat 70tych XIX wieku.
Strona w budowie