Pierwszy prototyp Shaheda-136 powstał w Niemczech w latach 80. XX wieku i nosił nazwę DAR.Niektóre technologie dla innowacyjnego rodzaju wojny powstały 40 lat temu
W mediach społecznościowych zaczęło krążyć ciekawe zdjęcie, z którego wynika, że „przodek” obecnego rosyjsko-irańskiego drona-samobójczego Shahed-136/Geran-2 pochodzi z Niemiec i nosi nazwę DAR (Die Drohne Antiradar).
Start antyradaru Die Drohne podczas testów w latach 80. / Zdjęcie archiwalne: WTS
Podobno przekształcił się w izraelską amunicję antyradarową IAI Harpy, dopóki Irańczycy nie przekonstruowali go w to, co dziś znamy jako Shahed-136. Warto zauważyć, że rosyjski odpowiednik Geran-2 to praktycznie ta sama irańska broń, chociaż istnieją przesłanki wskazujące na to, że starają się oni ulepszyć niektóre z przestarzałych irańskich technologii produkcyjnych.
Historia DAR jest naprawdę interesująca i warto przyjrzeć się jej bliżej.W połowie lat 80. Niemcy i USA rozpoczęły wspólny projekt, którego celem było stworzenie specjalistycznego bezzałogowego statku powietrznego jednorazowego użytku, który byłby zdolny do namierzania radzieckich radarów, pełnić funkcję przynęty uniemożliwiającej wrogiej obronie przeciwlotniczej dostęp do prawdziwej broni lub całkowicie niszczyć systemy przeciwlotnicze metodą „wystrzel i zapomnij”.
Historia DAR jest naprawdę interesująca i warto przyjrzeć się jej bliżej.
Zwycięzcą konkursu na kontrakt został niemiecki producent samolotów Dornier (istniejący w latach 1922–2002). Jego produkt znany był pod nazwą Die Drohne Antiradar, a w procesie produkcyjnym wykorzystano również niektóre technologie opracowane przez Texas Instruments. Według ogólnodostępnych danych DAR był dronem samobójczym z ładunkiem wybuchowym o masie 110 kg, maksymalnej prędkości 250 km/h (155 mph), czasie lotu do 3 godzin, a więc potencjalnym zasięgu wynoszącym około 600 km; silnik dostarczyła firma Fichtel and Sachs — obecnie zajmuje się wyłącznie produkcją silników samochodowych.
Dron miał startować ze specjalnej ciężarówki na podwoziu MAN 22.240DE, z których każda mogła przewozić sześć bezzałogowych statków powietrznych (UAV), chociaż prototypy początkowo wystrzeliwano z Iveco 260AH. Amunicja krążąca była wystrzeliwana praktycznie w ten sam sposób, co współczesny Shahed-136.
Die Drohne Antiradar jako eksponat muzealny / Zdjęcie: Aviationmuseum.eu
O ile wiadomo, DAR miał wejść do służby w niemieckiej Bundeswehrze w latach 90., ale „zimna wojna” dobiegła końca, przeciwnik przestał istnieć, a zatem antyradar Die Drohne stracił na znaczeniu. Później ślad po tym projekcie zaginął w czasie.
Kilka dronów jest eksponowanych w muzeum wojskowym nieistniejącego już Dorniera. Istnieje również twierdzenie, że wszystkie dwa prototypy rakiet nośnych zostały sprzedane nieznanemu klientowi w 2009 roku. Otwarte pozostaje pytanie, ile DAR-ów przekształciło się później w IAI Harpy, a ile w Shahed-136/131. Faktem pozostaje jednak, że amerykańsko-niemiecki projekt dał początek dronom antyradarowym.
Shahed – 136
Dron samobójczy jest na wyposażeniu irańskiej armii od 2021 roku. Rosja sprowadziła również bezzałogowe statki powietrzne (BSP) Shahed-136, które będą używane w wojnie z Ukrainą . Rosja przemianowała drony na Geran-2 lub Geranium-2.
Dron Shahed-136 ma 3,5 m długości i 2,5 m szerokości, a jego masa wynosi 200 kg. Zaprojektowano go w kształcie skrzydła delta ze stabilizującymi sterami kierunku na końcach. Kadłub samolotu jest scentralizowany i zintegrowany ze skrzydłami. Przenośny dron szturmowy może przenosić głowice bojowe o masie do 40 kg w części dziobowej i może być montowany i wystrzeliwany z wojskowej lub komercyjnej ciężarówki. Dron Shahed-136 Kamikaze jest wystrzeliwany za pomocą rakiety umieszczonej pod kadłubem, która po starcie zostaje odłączona przez system odrzutowy.
Wielkość drona w porównaniu z człowiekiem
Ponadto konwencjonalny czterocylindrowy, dwusuwowy silnik tłokowy Mado MD550 umieszczony z tyłu kadłuba napędza dwułopatowe śmigło pchające, które porusza drona do przodu. Dron może osiągnąć maksymalną prędkość 185 km/h i twierdzi się, że jego zasięg wynosi 2500 km.
Inne warianty bezzałogowych statków powietrznych serii Shahed
Iran opracował kilka bezzałogowych statków powietrznych z rodziny dronów Shahed, przeznaczonych do różnych operacji.
Shahed-131, przemianowany przez siły rosyjskie na Geran-1, to mniejsza wersja drona Shahed-136. Shahed-131 wizualnie przypomina Shaheda-136, ale jego końcówki skrzydeł wysuwają się tylko w górę, podczas gdy w Shahedzie-136 stateczniki można wysuwać zarówno w górę, jak i w dół.
Shahed-121 to nieuzbrojona wersja samolotu wywiadowczego, obserwacyjnego i rozpoznawczego (ISR), natomiast Shahed-123 to mniejszy dron z tej samej rodziny, którego IRGC używało w Syrii w 2013 r.
Dron Shahed-171, który trafił na rynek w 2014 r., jest podobny do amerykańskiego samolotu UAV RQ-170, zestrzelonego przez Iran w grudniu 2011 r.
Shahed-129 to dron rozpoznawczo-szturmowy o maksymalnym udźwigu 400 kg. Jego zasięg wynosi 2000 km, a czas lotu do 24 godzin.
Shahed-149, zwany również Gaza, to największy wariant w rodzinie, podobny kształtem, rozmiarem i przeznaczeniem do amerykańskiego bezzałogowego statku powietrznego MQ-9 Reaper . Jest to nowy bezzałogowy statek powietrzny średniego pułapu o długim zasięgu (MALE), który został wprowadzony na rynek przez Iran w 2021 roku.
Inne wersje tego bezzałogowego statku powietrznego to Shahed-141, Shahed-191 i Shahed-783.
Koszt jednostkowy bojowego Shaheda wynosi około 50 000 USD i wydaje się realistyczny w oparciu o wszystko, co wiemy o Shaheed-136 i jak są one wytwarzane, przy czym ta cena w związku z nowymi innowacjami może ulec zmianie.
W marcu 2024 roku stało się jasne , że Rosja zainstalowała kamery i modemy komórkowe na niewielkiej liczbie samolotów Szahed. To prawdopodobnie umożliwiło im prowadzenie rozpoznania powietrznego i przesyłanie obrazów do kraju za pośrednictwem ukraińskich sieci bezprzewodowych.
Ewolucja dronów Sahed
To jednak nie jedyna ewolucja drona Shahed, wojna wymusza ciągłe zmiany. Obecnie znamy co najmniej trzy rodzaje tego typu dronów. Wbrew propagandzie zawierają duże ilości komponentów zagranicznych.
Klasyczna irańska wersja Szahedu składa się ze 105 importowanych komponentów, z czego 40/105 (38,10%) pochodzi ze Stanów Zjednoczonych, a 65/105 (61,90%) z innych krajów.
Najnowsza modyfikacja — Alabuga Shahed, znana również jako Geran — jest montowana w fabryce w Tatarstanie i zawiera 294 importowanych komponentów. Podział według krajów przedstawia się następująco: Chiny i Tajwan — 120/294 (40,82%), USA — 100/294 (34,01%) i pozostałe kraje — 74/294 (25,17%).
Iżewsk (znany również jako Garpija) to kolejna modyfikacja Shaheda, która zawiera mniej części importowanych – łącznie 112. Ich rozkład przedstawia się następująco: Chiny i Tajwan – 40/112 (35,71%); USA – 40/112 (35,71%); i pozostałe kraje – 32/112 (28,57%).
Oprócz samych komponentów, drony różnią się jakością montażu i zakresem modyfikacji. Zespoły elektroniczne Ałabugi (Gerana) wykorzystują procesory, mikrokontrolery, przetworniki analogowo-cyfrowe i inne zaawansowane technologicznie elementy, w efekcie wykorzystują importowaną elektronikę z minimalnymi modyfikacjami konstrukcyjnymi. Cechą charakterystyczną jest próba integracji rosyjskiego kadłuba i elementów pomocniczych, przy jednoczesnym zachowaniu kluczowej elektroniki zagranicznej.
Jednocześnie w zespole w Iżewsku zastosowano większą liczbę lokalnych podzespołów – w tym rosyjski moduł nawigacyjny. Konstrukcja jest bardziej ekonomiczna, ponieważ system sterowania został uproszczony, a większość części jest produkowana w kraju.
Najnowszym dronem rodziny Sahed wykorzystywanym przez stronę rosyjską jest Geran-3.
Jest on dronem szturmowym z napędem odrzutowym, ale także pełnym zagranicznych części i zbudowanym z wykorzystaniem technologii odpornej na zakłócenia, która ma chronić je przed wojną elektroniczną. Ukraińska agencja wywiadu wojskowego, znana jako HUR, opublikowała nowe szczegóły na temat Gerana-3, rosyjskiego drona wzorowanego na irańskim Shahedzie-238 , w tym zawartość wnętrza tej śmiercionośnej broni. Geran-3 po raz pierwszy pojawił się na Ukrainie na początku tego roku i od tego czasu stał się powszechnym elementem rosyjskich ataków. To szybsza i bardziej zaawansowana wersja Gerana-2 , produkowanej w Rosji jako wersja irańskiego Shaheda-136.
Geran-3 został jednak wyposażony w system nawigacji satelitarnej, który wydaje się odporny na szeroko zakrojone taktyki walki elektronicznej stosowane w celu zwalczania dronów po obu stronach konfliktu.
W Geranie-3 znajduje się prawie 50 zagranicznych komponentów , pochodzących z kilku krajów zachodnich – w tym ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i Niemiec – oraz z Chin, poinformował HUR. Pekin od dawna jest oskarżany o dostarczanie Rosji technologii o kluczowym znaczeniu, czemu zaprzecza.
Geran-3 to jedna z wielu rosyjskich broni , które według Ukrainy są wyposażone w części wyprodukowane za granicą, w tym przez zachodnich producentów .
Rozwój odrzutowego Gerana-3 podkreśla rosnące inwestycje Rosji w możliwości jednokierunkowych dronów szturmowych. Moskwa zwiększyła produkcję dronów typu Szahed i produkuje tysiące sztuk tej broni – wzorowanej na irańskich wersjach – każdego miesiąca.
Rosja buduje również nowe wyrzutnie dronów do ataków na Ukrainę. Udowodniła, że jest już zdolna do wystrzelenia setek dronów w ramach masowych ataków – w jednym z bombardowań na początku tego miesiąca wykorzystano ponad 800 dronów – a szacunki zachodnich służb wywiadowczych sugerują, że liczba ta może ostatecznie osiągnąć 2000 w ciągu jednej nocy .
