Wcześniej opisywałem dron Shahed 136, warto więc poruszyć szerszy temat zastosowania innych dronów przez Rosję. Obejmują one drony obserwacyjne uderzeniowe i amunicję krążąca. Postem w budowie dronów i ich zastosowaniu jest na tyle szybki, że artykuły je opisujące, szybko tracą na aktualności. Jednak sam historia powstania, proces modernizacji i zwiększania ich skuteczności jest wart opisania
Forposts -R
Forpost, licencjonowana replika izraelskiego Searcher Mk II, to najbardziej znany rosyjski dron z lat 2010. Produkowany w Uralskich Zakładach Lotnictwa Cywilnego od 2012 roku, Rosja twierdzi, że jest w stanie produkować drona bez importowanych komponentów. Rosja rozpoczęła również testy Forposta-R, wariantu, który może pozostawać w powietrzu przez 18 godzin i zrzucać małe bomby naprowadzane laserowo.
Forpost-R to stosunkowo duży bezzałogowy statek powietrzny o masie 500 kg i zasięgu 250 km, zdolny do przenoszenia amunicji. Może latać na wysokości 6000 metrów z prędkością do 180 km/h i prędkością przelotową 120 km/h. Zapewnia czas lotu do 18 godzin i jest przeznaczony do prowadzenia rozpoznania i ataków na rozległe obszary przygraniczne. Ma rozpiętość skrzydeł 8,55 metra i długość 5,85 metra, a do startu i lądowania potrzebuje pasa startowego.
Uzbrojenie może obejmować bomby lub pociski kierowane, takie jak KAB-20, który jest bombą naprowadzaną laserowo o masie 21 kg z głowicą o masie 7 kg i zasięgu 8 km, według ukraińskiej publikacji Militarnyi. Ładunek jest różnie podawany w zakresie od 60 kg do 100 kg, przy czym jedno zdjęcie przedstawia Forposta przewożącego cztery KAB-20, co wskazuje, że ładowność wynosi co najmniej 84 kg. Bezzałogowy statek powietrzny standardowo posiada systemy obrazowania elektrooptycznego i podczerwieni, a zamiast systemu optycznego można zamontować radarowe systemy rozpoznawcze. Każdy system Forpost składa się z trzech bezzałogowych statków powietrznych i naziemnej stacji kontroli, dzięki czemu bezzałogowe statki powietrzne mogą latać na orbitach, aby utrzymywać obecność nad obszarem docelowym.
Projekt bazuje na izraelskim Searcherze Mk II, który został wyeksportowany do Rosji po 2008 roku, gdy siły zbrojne tego kraju próbowały wyciągnąć wnioski z wojny gruzińskiej, która ujawniła trudności w lokalizowaniu i atakowaniu celów w głębi strategicznej. Co najmniej jedno zamówienie na 12 bezzałogowych statków powietrznych (BSP) złożono w 2011 roku , a kolejne w 2015 roku, gdy siły rosyjskie rozmieściły się na Ukrainie. Kontrakt umożliwił Rosji produkcję własnych bezzałogowych statków powietrznych opartych na tej konstrukcji, co dało początek Forpost-R. Rosja zmodyfikowała projekt, aby przenosić amunicję kierowaną i prawdopodobnie wykorzystała części, które będzie mogła pozyskać pomimo sankcji. Pierwszy lot odbył się w 2019 roku.
Rosja prawdopodobnie posiada tylko około 30 systemów Forpost, z których każdy składa się z trzech do sześciu dronów. Rosyjskie wojsko używa dronów Forpost przeciwko Ukrainie od początku inwazji w 2014 roku. Po wybuchu wojny na pełną skalę w 2022 roku, były one najczęściej wykorzystywane na południowej flance przez lotnictwo rosyjskiej Floty Czarnomorskiej do atakowania ukraińskich systemów rakietowych obrony wybrzeża Bastion. Rosja użyła również dronów Forpost do ataku na Kijów z Białorusi wiosną 2022 roku.
Orlan-10s
Znacznie liczniejszym dronem w rosyjskim arsenale jest Orlan-10, który armia rosyjska zaczęła wykorzystywać w 2013 roku. Ze względu na prostą i tanią konstrukcję jest produkowany masowo; niektóre źródła podają, że wytrzymuje zaledwie 10–20 lotów. Rozpiętość skrzydeł wynosi 3,1 m, a aerodynamiczny kadłub ma 2 m długości. Masa własna i maksymalna masa startowa bezzałogowego statku powietrznego wynoszą odpowiednio 12,5 kg i 16,5 kg.
Modułowa konstrukcja bezzałogowego statku powietrznego umożliwia przenoszenie kilku wymiennych ładunków, co zwiększa elastyczność realizacji misji.
Samolot jest wyposażony w kamerę dzienną, kamerę termowizyjną, kamerę wideo oraz nadajnik radiowy umieszczony w żyroskopowo stabilizowanej obudowie, zamontowanej pod kadłubem. Kamery zapewniają dostęp do informacji wywiadowczych w czasie rzeczywistym, mapy 3D, nadzór oraz rozpoznanie powietrzne celów naziemnych.
Obrazy, nagrania wideo i inne dane z czujników zbierane przez ładunki są przesyłane w czasie rzeczywistym do naziemnej stacji kontroli za pomocą łącza danych wykorzystującego sieci komórkowe 3G/4G.
Orlan-10 jest wyposażony w system walki elektronicznej i potrafi rozróżniać własne i wrogie środki przekazu informacji. Może montować nadajniki zakłócające i tworzyć strefy zagłuszania sieci komórkowych.
Rosyjski system walki elektronicznej oparty na dronach, Leer-3, wykorzystuje Orłany-10 wraz z zagłuszaczami do wyłączania sieci komórkowych. Orłany-10 były również używane na początku wojny na pełną skalę do rozpoznania i korygowania ognia artyleryjskiego.
Zagrożenie ze strony tych małych dronów stało się realnym problemem dla ukraińskiej armii, która stara się je neutralizować za pomocą karabinów maszynowych, walki elektronicznej i systemów rakiet przeciwlotniczych.
Dron jest wystrzeliwany za pomocą składanej katapulty i ratowany przy użyciu spadochronu.
ZALA Lancet, Eleron-3s
Siły rosyjskie używają dronów ZALA Lancet 421-16 przeciwko Ukrainie od maja 2022 roku. Zasięg dronów produkowanych przez Grupę Aero ZALA w Republice Udmurckiej w Rosji, wynosi 50-70 kilometrów.
Drony Lancet stały się jednym z najgroźniejszych zagrożeń, z jakimi muszą się zmierzyć siły ukraińskie, zwłaszcza te operujące w pobliżu linii frontu, takie jak jednostki obrony powietrznej i artylerii. Uzbrojony w głowicę PTM-3 waży 4,9 kg — tyle, ile wynosi ładowność drona Lancet — i zastępuje standardową głowicę KZ-6, zwykle stosowaną w tego typu dronach. Nawet Lancet-3 przeszedł liczne modernizacje. Rosja obecnie eksploatuje na Ukrainie dwa główne warianty, znane jako Izdelie 52 i bardziej zaawansowany Izdelie 51. Oba należą do drugiej generacji systemu bezzałogowego.
Dron ma charakterystyczną konfigurację X-winga, z dwoma przecinającymi się zestawami skrzydeł zamontowanymi na kadłubie, co zapewnia stabilność i zwrotność. Z przodu mieści się optyczny system celowniczy; w środku głowica bojowa, akumulator i silnik elektryczny; a z tyłu śmigło pchające. Kadłub samolotu wykonany jest z lekkich materiałów kompozytowych.
W przeciwieństwie do tradycyjnych dronów szturmowych, Lancety krążą w powietrzu, zanim zanurkują na swoje cele, co sprawia, że są szczególnie skuteczne w dezorganizacji oddziałów na tyłach.
Pod oznaczeniem Lancet kryje się rosnąca rodzina dronów produkowanych przez rosyjską firmę Zala Aero Group. Wersja powszechnie spotykana na polu bitwy to większy Lancet-3. Jego mniejszy poprzednik, Lancet-1, był wykorzystywany w ograniczonym zakresie.
Rosja korzysta z drona SuperCam S350, produkowanej przez Unmanned Solutions w Republice Tatarstanu, od początku 2023 roku. Jej główną cechą wyróżniającą jest rozmiar: SuperCam S350 ma rozpiętość skrzydeł 3,5 metra, podczas gdy drony takie jak Orlan-10 mają rozpiętość skrzydeł nieco ponad metr. Chociaż jest uważana za bardziej odporną na walkę elektroniczną, jej zasięg i czas lotu są porównywalne z mniejszymi dronami.
Supercam S350 to lekki, zwrotny bezzałogowy statek powietrzny (latające skrzydło) o zasięgu ponad 70 km, bezpiecznych kanałach komunikacyjnych i wysokiej odporności na systemy walki elektronicznej. Jest to optymalne narzędzie do monitoringu lotniczego w zakresie widzialnym i podczerwonym, fotografii lotniczej oraz skanowania laserowego. System charakteryzuje się efektywnością montażu bezzałogowego statku powietrznego, modułowymi elementami kompozytowymi, wymiennymi i łączonymi ładunkami z ujednoliconymi platformami żyroskopowymi, systemem odłączania konsoli skrzydeł podczas lądowania w celu zapobiegania ewentualnym uszkodzeniom, stabilnością lotu oraz dobrą sterownością. Supercam jest wyposażony w silnik elektryczny i może latać niemal bezgłośnie. Urządzenie jest wystrzeliwane za pomocą katapulty (pneumatycznej lub elastycznej), a ląduje na spadochronie. Może przenosić różne ładunki, takie jak kamery wideo i termowizyjne, które mogą wykryć osobę z wysokości 1200 m bez jej wykrycia. Urządzenie jest odporne na trudne warunki atmosferyczne, działanie wysokich temperatur (do +45⁰С), do działania nie wymaga pasa startowego ani dodatkowej infrastruktury.
Szacuje się, że pod koniec 2023 roku 15–20% dronów wykorzystywanych przez rosyjskie wojsko na froncie na Ukrainie stanowiły SuperCam S350. Zweryfikowane straty, według ORYX, wynoszą 23 drony na początku kwietnia.
Eleron-3, produkowany przez rosyjską firmę Enics, jest częścią rosyjskiego arsenału dronów taktycznych od 2012 roku. Chociaż rosyjskie wojsko intensywnie używało Eleron-3 podczas pierwszej inwazji na Ukrainę w 2014 roku, to w pierwszych miesiącach pełnoskalowej inwazji w 2022 roku nie były one praktycznie używane.
Siły rosyjskie częściej sięgały po Elerony-3 na froncie od wczesnej jesieni 2022 roku po znacznych stratach Orłana-10. Rosyjskie wojsko prawdopodobnie dysponowało 200 Eleronami-3 na początku pełnoskalowej inwazji i do tej pory straciło ich trzydzieści.
Orion
Rosyjską próbą stworzenia drona o średnim pułapie i długim zasięgu (MALE) jest Orion, produkowany od 2011 r. przez Kronshtadt Group.Ma długość ok. 8 metrów i rozpiętość skrzydeł 16,3 metra i może pozostawać w powietrzu do 24 godzin. Jego maksymalna masa startowa wynosi 1000 kg, a ładunek może być przenoszony do 200 kg, w tym pociski Ch-50, bomby UPAB-50, FAB-50, KAB-50 i podobne. Dron może latać na wysokości do 7500 metrów, osiągać prędkość 200 km/h i zasięg 250 km, deklarowany czas lotu do 24 godzin, pod warunkiem, że ładunek nie przekroczy 60 kg (czyli dwóch bomb o masie 20 kg każda lub jednej bomby o masie 50 kg). Prędkość przelotowa deklarowana jest w przedziale 120–200 km/h. Rosja może produkować do 45 dronów w ciągu roku.
Projektanci Oriona wzorowali się na amerykańskim dronie General Atomics MQ-9 Reaper. Okazał się on jednak znacznie mniejszy i miał niższy pułap niż amerykański oryginał, ponieważ jest wyposażony w słabszy silnik. Podczas gdy amerykański Reaper ma pułap 15 kilometrów, rosyjski Orion może latać tylko do 7,5 kilometra. Posiada czujnik optoelektroniczny do obserwacji i inny sprzęt elektroniczny, co pozostawia niewiele miejsca na broń. Dron zazwyczaj może przenosić dwa pociski kierowane pod pachami i bombę pod kadłubem.
Płatowiec charakteryzuje się smukłym, wydłużonym kadłubem, który stawia na wydajność aerodynamiczną. Zaprojektowany z myślą o zmniejszeniu oporu aerodynamicznego, stanowi rdzeń konstrukcji, w którym mieszczą się kluczowe systemy niezbędne do długotrwałych operacji. Sprzęt sensoryczny jest modułowy i dostosowany do profilu misji. Standardowe wyposażenie umożliwia wykrywanie, klasyfikację i śledzenie celów w różnych zakresach widma, takich jak :
Dalmierz laserowy z możliwością oznaczania celu
Dwa systemy obrazowania termicznego do operacji przy słabym oświetleniu i w nocy
Szerokokątna kamera telewizyjna do szerokiego nadzoru wizualnego
Orion został przetestowany pod kątem misji uderzeniowych w Syrii w 2018 roku, po czym rosyjskie Ministerstwo Obrony otrzymało pierwszą partię dronów do próbnej eksploatacji. Produkcja dronów Orion była od tego czasu utrudniona z powodu braku mocy produkcyjnych, a Kronsztadt zatwierdził budowę zakładu w Dubnej w obwodzie moskiewskim dopiero w kwietniu 2021 roku.
Można go uzbroić w dwa pociski 9M133M-2 lub dwa 9M133FM3 Konkurs-M. Oba pociski mają prędkość naddźwiękową, dobrą manewrowość i mogą być używane do niszczenia większości czołgów podstawowych. 9M133M-2 ma głowicę tandemową, co oznacza, że ma wysoką penetrację, ale nie zadaje dużych obrażeń po penetracji i wymaga celowania w części czołgu o większej koncentracji amunicji lub większej liczbie członków załogi, takie jak wieża. Ładunek 9M133FM3 wykorzystuje głowicę odłamkowo-burzącą, która choć nie jest w stanie zniszczyć wszystkich czołgów, to przy zastosowaniu nadciśnienia jest w stanie uszkodzić lub zniszczyć większość czołgów podstawowych celnym strzałem w dach pojazdu, nie wspominając o tym, że większość lekkich celów, takich jak bojowe wozy piechoty i zestawy przeciwlotnicze, jest dużo bardziej podatna .
Trudno oszacować, ile dronów Orion posiada rosyjskie wojsko, ale częstotliwość ich użycia na froncie na Ukrainie wskazuje, że nie są one produkowane masowo. Według Oryxa od początku wojny na pełną skalę zniszczono sześć Orionów. Obecnie do użytku wprowadzany jest Orion-2 o masie 5000 kg i pułapie 12000 m i prędkości do 350 k/h. Zasięg to 250 km +z przyszłą integracją SATCOM.
Eleron-3s
Bezzałogowy statek powietrzny Eleron-3SV został opracowany przez rosyjską firmę ENICS. System jest przeznaczony do całodobowego rozpoznania z wykorzystaniem środków optycznych i elektronicznych. System składa się z bezzałogowego statku powietrznego, zmiennego modułowego ładunku, naziemnego punktu kontrolnego i urządzeń startowych. Przy masie startowej 5,3 kg urządzenie jest w stanie przenosić ładunek o masie do 1 kg. W początkowej fazie wojny wykazał się podatnością na awarie i zakłócenia sygnały. Obecnie projekt jest rozwijany.
Drony FTP i drony Irańskie
Drony kamikaze, czyli amunicja krążąca, zasługują na szczególną uwagę. Drony kamikaze „popełniają samobójstwo”, krążąc wokół celu, a następnie atakując go, rozbijając się o niego. Ponieważ różnią się one tak znacząco od tradycyjnych dronów rozpoznawczych, nie będziemy się w nie zagłębiać.
Należy jednak zauważyć, że Rosja używa dwóch głównych typów dronów kamikaze: taktycznego ZALA Lancet oraz strategicznych Shahed 131 i 136. Rosja pozyskuje drony Shahed z Iranu, choć stara się zlokalizować produkcję w zakładzie w Tatarstanie (który niedawno ukraińskie wojsko zaatakowało dronami). Co istotne, drony Shahed są szeroko wykorzystywane do niszczenia infrastruktury wojskowej i cywilnej na Ukrainie, a także do zadawania ofiar.
Choć nie jest to dron kamikaze, Iran produkuje również stosunkowo nowy Mohajer-6, który zadebiutował w 2018 roku. Silnik Mohajera-6 jest porównywalny z silnikiem Oriona, choć jego pułap wynosi maksymalnie 5,4 kilometra (3,4 mili), co czyni go podatnym na obronę przeciwlotniczą. W przeciwieństwie do prymitywnego sprzętu przenoszonego przez drony Shahed, Mohajer-6 posiada telewizor, kamery termowizyjne i dalmierz laserowy. Może również przenosić do czterech małych bomb lub pocisków kierowanych.
Rosja używała Mohajer-6 na froncie, głównie na południu i wybrzeżu Ukrainy. Trzy zostały zniszczone, dwa padły ofiarą ukraińskiej obrony przeciwlotniczej, a jeden rozbił się na Krymie.
Jakie trendy rozwoju przyjmują rosyjskie siły zbrojne
Można wyróżnić trzy główne trendy w rozwoju rosyjskich dronów w kontekście wojny z Ukrainą.
Po pierwsze, rosyjskie wojsko podejmuje wysiłki, aby wyeliminować luki w zabezpieczeniach swoich dronów. Oprócz tradycyjnych metod ochrony przed wojną elektroniczną i innymi środkami zaradczymi (np. zmianą zasięgu linii komunikacyjnych dronów z ich stacjami dowodzenia), rosyjskie wojsko stosuje również mniej tradycyjne metody.
Drony wyposażone w systemy nawigacji optycznej pozwalają na przykład na wejście w strefę rozpoznania w „ciszy radiowej”, co pomaga im pozostać niewykrytymi przez broń elektroniczną.
Po drugie, zwiększył się zasięg rosyjskich dronów taktycznych – nawet tych małych.
Po trzecie, Rosja znacząco zwiększyła produkcję dronów, aby zapewnić jak najwięcej dronów swoim żołnierzom na froncie. To tylko podkreśla wagę zaopatrzenia Ukrainy w większą liczbę systemów obrony powietrznej, aby chronić ukraińskie wojsko i ludność cywilną przed atakami rosyjskich dronów.
