Uzbrojenie ochronne

Historia uzbrojenia ochronnego

Rozwój uzbrojenia ochronnego na przestrzeni wieków

Spis treści:

1.Rysunek poglądowy uzbrojenia ochronnego

2. Pełna zbroja rycerska – elemanty „garnituru” zbroi

3. Pdział zbroi na kategorie

4. Dodatkowe informacje

Na rysunku przedstawieni są:

500 CE – Lniany napierśnik Linothorax, odpowiednio wyprawiona skóra nadawała dużej odporności na ciosy oraz była lekka i tania. Używana przez Greków w słynnych wojnach przeciwko Persom.

100 CE – Płytowe folgi (lorica segmentata) używane przez rzymskich legionistów od początków I wieku naszej ery. Folgi lepiej chroniły legionistę od wcześniej używanej zbroi kolczej szczególnie przeciwko sztychom – ciosom kłującym miecza.

800 CE – Zbroja lamelkowa, składająca się z łączonych ze sobą licznych metalowych płytek (lamelek)

1066 CE – Bitwa pod Hastings decydujące starcie stoczone 14 października 1066 podczas inwazji Normanów na Anglię pomiędzy wojskami Normanów pod dowództwem Wilhelma Zdobywcy a pospolitym ruszeniem anglosaskim i gwardii dowodzonymi przez króla Harolda II. Ponieważ w jej wyniku najeźdźcy z kontynentu europejskiego opanowali cały kraj, bitwa pod Hastings uważana jest za jedną z decydujących bitew w dziejach świata. (tekst wikipedia). Na rysunku zbrojny jest pokazany w zbroi kolczej siegajacej kolan, zrobionej z nakładających się na siebie żelaznych pierścieni z „rękawami” do łokci. W hełmie żebrowym typu „norman” oraz migdałowej tarczy chroniącej 3/4 postaci zbrojnego.

1200 CE – postać rycerza w pełnej zbroi kolczej – składającej się z nogawic, kolczej ochrony tułowia z długimi rękawami, przykrytej tuniką oraz rękawice kolcze (mogące być zintegrowanymi z kolczymi rękawami). Hełm garnczkowy z herbem oraz tarcza z łukowatym zakończeniem, lepiej nadająca się do jazy konnej.

1300 CE – Okres około grunwaldzki (1410). Rycerz w zbroi zrobionej z płat metalowych przymocowanych do skóry, z pełnymi ochronami nóg i rąk w metalowych rękawicach, w hełmie typu „psi pysk” (basinet z zasłoną), szyję chroni kolczy obojczyk.

1400 CE – Zbroja gotycka (druga połowa XV wieku) – okres wojny trzynastoletniej. Pełny garnitur zbroi płytowej razem z hełmem typu salada oraz stalowym podbródkiem.

1500 CE – Początek XVI wieku, okres hołdu pruskiego. Zbroja „maksymiliańska” z charakterystycznymi żłobieniami

1600 CE – Okres wojny trzydziestoletniej i potopu szwedzkiego. Piknier w półzbroi piechoty. Na kolet założony kirys wraz z folgowymi nadbiderkami, w hełmie typu morion.

today – Policjant z kamizelce kuloodpornej w hełmie z przysłoną.

Pełna zbroja rycerska – elementy zbroi

Zbroja rycerska od dawna jest jednym z głównych symboli średniowiecza, będąc wizytówką rycerzy oraz uosabiającą władzę i bogactwo właściciela. Towarzyszy jej aura tajemniczości, tworzy się wokół niej mnóstwo mitów i niedopowiedzeń. Pełna zbroja rycerska powstała z ewolucji innych rodzajów uzbrojenia ochronnego. Pojawia się na polach bitew pomiędzy 1410 -1420 rokiem i na przełomie XV i XVI wieku osiąga szczyt swojego rozwoju. 

---

Zbroja – można ją podzielić na kategorie:

1. zbroja miękka, ze specjalnych tkanin lub ze skóry
2. zbroja kolcza, wytwarzana ze specjalni łączonych ze sobą kółek lub pierścieni
3. Zbroje płytowe z metalu, utwardzonej skóry, rogu,kości lub fiszbinu.

1. Zbroja „miękka”

Początkowo wykonywana z wielu warstw tkanin, czasami klejonymi, jak u greckich hoplitów. Ochrona w postaci przeszywanic lub podobnych do nich aketonów, padded jacków, pourpointów, lub arming doublet powstaje w wyniku użycia techniki zwanej pikowaniem. Pomiędzy warstwy materiału używano wyściełania w postaci włosów końskich, runa owczego, lub kawałków innych tkanin. Przeszywanice używano jako zbroi  samej lub w powianiu ze zbroją kolczą lub płytową. Pierwsze wzmianki o niej pojawiają się w IV wieku p. n .e. i odnoszą się do scytyjskich jeźdźców. Rozpowszechnia się w epoce średniowiecza i  trwa do XVII wieku gdzie powoli jest wypierana przez kolet.

Kolet to nic innego jak skórzany kaftan o grubości skóry od 1,5 do około 6 mm zakładana pod zbroję lub częściej jako jedyna ochrona.

Ciekawostką jeżeli chodzi o uzbrojenie ochronne jest Linothorax („λινοθώραξ” po grecku) dosłownie oznacza lniany napierśnik i oznacza wojownika „noszącego lniany napierśnik”.

Najwcześniejsze poświadczone sprawozdanie o linothorax używanym w bitwie zostało zapisane i krótko opisane w Księdze 2 Iliady Homera (2.529 i 2.830) jako noszony przez Ajasa Mniejszego. Jest on również wspomniany w innych źródłach, takich jak Herodot (2.182, 3.47, 7.63), Liwiusz (4.19.2–20.7), Strabon (Geografia, 3.3.6, 13.1.10) i wiele innych pomniejszych źródeł. Wygląda na to, że wykonano go głównie z warstw płótna lnianego sklejonych ze sobą, tworząc stosunkowo sztywny, ale lekki pancerz, który był o wiele wygodniejszy w noszeniu niż pancerz metalowy. Nie oznaczało to, że był najtańszy. Aby spełniał swoja rolę trzeba było uzyć wielu warst lnu. Na jeden egzemplarz mogło zejść nawet około 30m2 lnu. W przypadku bogatszych egzemplarzy wzmacnioano iozdabiono je metalowymi łuskami lub metalowymo płytkami wykonanymi z żelaza lub brązu, które były odpowiednio mocowane do lnianej podstawy. W pewnym uproszczeniu mozna tu mówić o zbroi „kompozytowej”.

2. Zbroja kolcza

zwana także kolczugą. Początki zbroi kolczej są nieco tajemnicze, chociaż powszechnie uważa się, że pierwotnie opracowali ją Celtowie. Na razie najstarsze znane przykłady zbroi kolczej pochodzą z grobu wodza, który został pochowany w Hornym Jatovie, który leży w słowackiej części Kotliny Karpackiej. Te przykłady datowane są na III wiek p.n.e., chociaż możliwe jest, że kolczuga została opracowana znacznie wcześniej. We Włoszech istnieją możliwe dowody etruskie na kolczugę datowaną na IV wiek p.n.e. Jednak dowody te są otwarte na interpretację, ponieważ można je interpretować jako kolczugę lub po prostu dekoracyjny wzór na ubraniach kilku żołnierzy. Kolczuga wydaje się być również wymieniona w Aveście, świętym piśmie zoroastryzmu z V wieku p.n.e.

Niezależnie od tego, kiedy i gdzie została wynaleziona, wydaje się, że kolczuga została zainspirowana lub rozwinięta z pancerza łuskowego . Zbroja łuskowa, opracowana po raz pierwszy w epoce brązu, była szeroko stosowana. Składała się z wielu zachodzących na siebie łusek lub płyt o różnych rozmiarach i kształtach. Były one przymocowane do siebie i do podkładu ze skóry lub tkaniny w zachodzących na siebie rzędach. Próby zapewnienia większej elastyczności i ochrony prawdopodobnie doprowadziły do ​​skurczenia łusek do pierścieni. To również skróciło ilość czasu potrzebnego na wykonanie pancerza i uprościło proces.

Zbroja kolcza była szeroko stosowana w całej średniowiecznej Europie . Zaraz po upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie była dostępna tylko dla najbogatszych wojowników. Z czasem kolczuga stała się łatwiej dostępna, i udoskonalono jej produkcją. Chociaż kolczuga pozostała nadal droga, była dostępna dla rycerzy nawet o niższych dochodach. Kolczugę często noszono w połączeniu z pikowaną kurtką lub brygantyną, aby zapewnić dodatkową ochronę. Włócznie, broń obuchowa i kusze okazały się zdolne do pokonania kolczugi, a w XIV wieku ich powszechne użycie spowodowało przyjęcie zbroi płytowej . Jednak kolczuga nigdy nie została całkowicie zastąpiona. Używano jej do zakrywania obszarów odsłoniętych przez zbroję płytową, a niektórzy europejscy kawalerzyści nadal ją nosili aż do XVII wieku. Takim przykłądem jest jazda polska jazda pancerna.

Średniowieczna europejska kolczuga zwykle wykonywana była wedłg wzoru 4 do 1, a poszczególne kółka (pierścienie) nitowane . W porównaniu z nie nitowanymi kółkami kolczuga, była duzo bardziej odporna na przerwanie. Podczas wypraw krzyżowych muzułmańscy obserwatorzy często komentowali, jak europejscy rycerze noszący kolczugę byli w stanie walczyć nawet po tym, jak zostali podziurawieni strzałami. Poszczególne k średniowiecznej europejskiej kolczugi były również często spłaszczane młotkiem i szczypcami. Dzięki temu zbroja była wygodniejsza, a jednocześnie bardziej solidna i trwała, dzięki czemu lepiej opierała się ciosom. Wytwarzanie kolczóg było bardzo czasochłonne. Wykonanei całej zbroi dla rycerza od kolczych nogawic po czepiec kolczy mogło trwać nawet całe życie płatnerza, zwłaszcza kiedy taka zbroja ma dużo elementów dekoracyjnych. Z regłuły wytworzenie tuniki kolczej trwało we wprawnych rękach kilak miesięcy. Mnie udało się tego dokonać w trzy miesiące z gotowych kółek.

Podział zbroi kolczych ze względu na regiony:

Zbroja kolcza celtycka

Według grecko-rzymskich autorów Diodora (V, 30:3), Strabona (II, 3:6), Appiana (Syriaca 32, 1-3), Liwiusza (37:40) i Warrona (De Ling. Lat. V, 24:116), Celtowie byli wynalazcami zbroi kolczej. Podczas gdy celtyccy wojownicy byli często przedstawiani jako nadzy przez swoich bardziej „cywilizowanych” przeciwników, wielu z nich było w rzeczywistości dobrze chronionych przez swoje piękne zbroje kolcze. Najwcześniejsze przykłady celtyckiej kolczugi odnaleziono w miejscach wschodnio- i środkowoeuropejskich; na ogół zlokalizowanych na Słowacji, w Rumunii i Bułgarii. Celtowie byli wykwalifikowanymi metalurgami, którzy specjalizowali się w bardzo szczegółowej, skomplikowanej pracy.Celtowie używali kolczug głównie do konstruowania kolczug, które były zasadniczo koszulami wykonanymi z kolczugi. Kolczugi celtyckie miały krótkie rękawy lub, w niektórych przypadkach, w ogóle ich nie miały. Były wzmacniane wokół ramion paskami, ponieważ obszar ten byłby narażony na atak, który mógłby unieruchomić wojownika i który ułatwiał zakładanie i zdejmowanie zbroi. Celtowie nie pozostawili żadnych własnych pisemnych zapisów, a większość przykładów kolczug celtyckich jest w najlepszym razie fragmentaryczna. Tak wiele z tego, co wiemy, opiera się na przedstawieniach artystycznych, które można interpretować na wiele sposobów.

Zbroja kolcza helllenistyczna

W IV wieku celtyccy Bojowie i Wolkowie, między innymi, wkroczyli do regionu Karpat i dorzecza Dunaju. Na początku III wieku zaczęli napadać na Trację i Macedonię, co zakończyło się „Wielką Wyprawą” w 279 r. p.n.e. Po zniszczeniu większości Grecji i wyrzeźbieniu królestwa w centralnej Anatolii znanego jako Galacja , Celtowie stali się łatwym źródłem najemników dla różnych królestw hellenistycznych . Chociaż wielu Greków gardziło wszystkim, co uważali za „barbarzyństwo”, kolczuga została przyjęta przez wielu żołnierzy hellenistycznych. Hellenistyczni żołnierze nosili kolczugi, które odpowiadały ich gustom stylistycznym. Najbardziej podstawowa forma przypominała większy top bez rękawów; nie miała rękawów, ale wisiała wystarczająco nisko, aby chronić lędźwie i ewentualnie górną część ud. Bardziej rozbudowane kolczugi przypominały bardziej tradycyjnie greckie linothorax . Przypominały one prostą kolczugę, ale zawierały dwie klapy, które przechodziły przez ramiona. Kolczuga była prawdopodobnie również używana do wzmocnienia właściwości obronnych istniejących zbroi, ponieważ jej elastyczność pozwalała jej zakrywać obszary, które w przeciwnym razie pozostałyby niechronione.

Zbroja kolcza okresu rzymskiego

Rzymianie po raz pierwszy zetknęli się z kolczugą w wyniku konfliktów z Celtami w III wieku p.n.e. Po raz pierwszy użyto jej podczas rzymskiego podboju Hispanii, który rozpoczął się pod koniec III wieku, Rzymianie nosili zbroję kolczą aż do ostatecznego upadku imperium. Znana jako lorica hamata, Rzymianie preferowali kolczugę ze względu na większy zasięg, jaki zapewniała, i niskie koszty utrzymania. Stałe tarcie pierścieni ocierających się o siebie sprawiało, że była stosunkowo wolna od rdzy. Istniały różne wersje lorica hamata dla legionistów, oddziałów pomocniczych, kawalerii i tyralierów. Chociaż na krótko wyparta przez lorica segmentata w I wieku n.e., lorica hamata powróciła do znaczenia pod koniec II wieku n.e. i pozostała preferowaną zbroją ciała rzymskich żołnierzy aż do końca imperium. Lorica hamata była wytwarzana z żelaza i brązu. Składała się z naprzemiennych rzędów solidnych i nitowanych pierścieni, zwykle w liczbie około 35 000-40 000. W okresie Republiki zbroja nie miała rękawów, ale zapewniała ochronę ramion za pomocą klap podobnych do tych, które można znaleźć w kolczugach celtyckich i hellenistycznych. Za panowania Augusta naramienniki zostały rozszerzone, aż sięgały górnych części ramion. Z czasem dodawano rękawy i stopniowo je wydłużano, tak że w III wieku n.e. sięgały do ​​łokci. Standardowa lorica hamata ważyła około 11 kg i przy odpowiedniej konserwacji mogła być używana przez kilka dziesięcioleci. Niewolnicy w państwowych zbrojowniach Rzymu byli w stanie wyprodukować jedną lorica hamata co dwa miesiące.

Zbroja kolcza perska

Rzymianie są najczęściej uznawani za tych, którzy wprowadzili zbroję kolczą dla swoich perskich wrogów. Chociaż armie hellenistyczne również używały kolczugi, nie była ona w takiej samej skali jak Rzymianie. Po pokonaniu i obaleniu Partów, Persowie Sasanidzi przyjęli zbroję kolczą gdzieś w III wieku n.e. Zbroje łuskowe i lamelowe były już szeroko stosowane w tym czasie, więc kolczuga uzupełniała, a nie zastępowała istniejących typów zbroi. Kolczuga była szczególnie przydatna dla perskich katafraktów . Był to rodzaj ciężkiej kawalerii, w której zarówno koń, jak i jeździec byli całkowicie osłonięci zbroją, co pozwalało im przedzierać się przez formacje wroga niemal bezkarnie. Perska zbroja była równie ciężka jak jej rzymskie lub europejskie odpowiedniki. Ponieważ pierwotnie była używana przez katafraktów , perska zbroja zakrywała więcej części ciała. Oprócz długich rękawów kolczug, które sięgały nadgarstków, Persowie używali również kolczych nogawic, czepców lub kapturów, a nawet osłon twarzy. Używali również kolczugi, aby chronić swoje konie za pomocą bardingu lub pancerza wykonanego z kolczugi.

Zbroja kolcza w Europie średniowiecznej

Zbroja kolcza była szeroko stosowana w całej średniowiecznej Europie . Zaraz po upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie była dostępna tylko dla najbogatszych wojowników. Z czasem kolczuga stała się łatwiej dostępna, więc stała się synonimem zbroi . Chociaż kolczuga pozostała droga, nadal była dostępna dla żołnierzy o tym samym pochodzeniu. Kolczugę często noszono w połączeniu z pikowaną kurtką lub brygantyną, aby zapewnić dodatkową ochronę. Włócznie, broń obuchowa i kusze okazały się zdolne do pokonania kolczugi, a w XIV wieku ich powszechne użycie spowodowało przyjęcie zbroi płytowej . Jednak kolczuga nigdy nie została całkowicie zastąpiona. Używano jej do zakrywania obszarów odsłoniętych przez zbroję płytową, a niektórzy europejscy kawalerzyści nadal ją nosili aż do XVII wieku.

Średniowieczna europejska kolczuga zwykle wykorzystywała wzór 4 do 1 i była bardzo dobrze wykonana. Zazwyczaj była konstruowana z nitowanych, a nie pełnych pierścieni, co czyniło ją dość wytrzymałą. Podczas wypraw krzyżowych muzułmańscy obserwatorzy często komentowali, jak europejscy rycerze noszący kolczugę byli w stanie walczyć nawet po tym, jak zostali podziurawieni strzałami. Pierścienie średniowiecznej europejskiej kolczugi były również często spłaszczane młotkiem i szczypcami. Dzięki temu zbroja była wygodniejsza, a jednocześnie bardziej solidna i trwała, dzięki czemu lepiej opierała się ciosom.

Zbroja kolcza arabska

Wielu Arabów służyło jako sojusznicy i najemnicy imperiów rzymskiego i perskiego. To właśnie dzięki tym kontaktom Arabowie poznali kolczugę jako formę zbroi. Zbroja kolcza była wysoko ceniona w społeczeństwie arabskim i tylko najbogatsi wojownicy mogli sobie na nią pozwolić. Według Koranu, wiedza o tym, jak wytwarzać zbroję kolczą, została objawiona Dawidowi przez Allaha jako dar. Według tłumaczenia Yusuf Ali 21:80, „To My nauczyliśmy go wytwarzania kolczug dla waszego dobra, aby chronić was przed przemocą między wami: czyż będziecie wdzięczni?” Podboje arabskie w VII i VIII wieku rozprzestrzeniły zbroję kolczą w Azji Środkowej i całej Afryce Północnej. Pierścienie islamskiej zbroi kolczej były czasami zdobione symbolami modlitewnymi zarówno dla boskiej ochrony, jak i jako znak ich wyższego kunsztu. Inną formą islamskiej zbroi kolczej był kazaghand, jazerant lub jazeran. Była to kolczuga, która była podszyta materiałem i pokryta wysokiej jakości tkaniną, często jedwabiem. Kazaghand był szczególnie popularny ze względu na wygodę i atrakcyjny wygląd. Jednak nie był trwały, ponieważ materiał szybko się zużywał i rozdzierał w bitwie.

Zbroja kolcza chińska

Chińczycy po raz pierwszy zetknęli się z zbroją kolczą w 384 r. n.e., kiedy sprzymierzeni wojownicy Kuchi przybyli ubrani w „zbroje podobne do łańcuchów”. Jednak kolczuga nie przyjęła się aż do 718 r. n.e., kiedy dyplomaci z miasta Samarkandy przywieźli kolczugę jako prezent dla cesarza Tang . Miasto zostało niedawno podbite przez Arabów, którzy byli dobrze wyposażeni w zbroje kolcze. Kolczuga nigdy tak naprawdę nie przyjęła się w Chinach, gdzie popularna była zbroja lamelkowa. Chińskie armie składały się z masowych poborów, więc wyposażenie wszystkich tych żołnierzy w zbroje kolcze byłoby drogie i czasochłonne. Jako taka, kolczuga była czymś w rodzaju zagranicznego dobra luksusowego importowanego z zachodu przez zamożne osoby chcące pochwalić się swoim statusem.

W okresie dynastii Song (960-1279 n.e.) chińscy płatnerze udoskonalili swoje zbroje kolcze, aby lepiej opierały się strzałom. Ta innowacja była prawdopodobnie wynikiem nacisków ze strony Dżurdżenów i Mongołów, którzy w dużym stopniu polegali na łukach i strzałach i którzy ostatecznie zniszczyli dynastię Song. Osiągnięto to poprzez wykorzystanie ściślej splecionych pierścieni. Chińczycy mieszali również zbroje lamelkowe i kolcze, aby zapewnić większy stopień ochrony. Chińskie kolczugi kolcze miały zarówno krótkie, jak i długie rękawy.

Zbroja kolcza turecka

Podboje kalifatu Abbasydów w Azji Środkowej na początku VIII wieku n.e. rozpowszechniły zbroje kolcze wśród koczowniczych Turków. Turcy byli rekrutowani w dużych ilościach do służby w całym świecie islamskim i ostatecznie utworzyli własne królestwa i imperia. W XII wieku tureccy wojownicy wprowadzili zbroje kolcze w stylu tureckim w Indiach, Egipcie, Afryce Północnej i Sudanie. Mamelucy z Egiptu, żołnierze-niewolnicy pierwotnie pochodzenia tureckiego, byli znani ze stosowania zbroi kolczej. Być może najsłynniejsi tureccy wojownicy ze wszystkich, osmańscy janczarzy również nosili kolczugi i nosili je do XVIII wieku. Turecka zbroja kolcza była bardzo podobna w wyglądzie do perskiej. Istnieje wiele różnych stylów tureckiej zbroi kolczastej, ponieważ Turcy służyli w całym świecie islamskim. Chociaż byli sławnymi kawalerzystami, Turcy, w tym słynni janczarzy, walczyli również jako piechota. Jako taka, kolczuga była często używana w połączeniu z łuskami, lamelami lub płytami, aby zapewnić żołnierzom większy stopień ochrony w różnych sytuacjach bojowych. Zbroja kolcza osmańska, która stanowi większość zachowanych przykładów, składa się z naprzemiennych rzędów ogniw pełnych i nitowanych. Ogniwa nitowane wykorzystywały zaokrąglone nity.

Zbroja kolcza indyjska

Tureccy wojownicy po raz pierwszy przybyli do Indii w XI wieku, ale dopiero w XII wieku wprowadzili zbroję kolczą na subkontynent. Ostatecznie stała się ona zbroją pierwszego wyboru w większości obszaru, ponieważ Indie były domem dla wielu wykwalifikowanych płatnerzy. Kolczuga była używana nie tylko do ochrony indyjskich wojowników, ale także słoni wojennych, które szły do ​​bitwy w ochronnym pancerzu. Armie Imperium Mogołów szeroko wykorzystywały zbroję kolczą. Powszechne użycie zbroi kolczej w Indiach zaczęło spadać i zanikać dopiero po pokonaniu Nawaba Bengalu przez Brytyjczyków w bitwie pod Plassey . Ponieważ indyjska zbroja kolczasta została zaczerpnięta z tureckich przykładów, ona również ma wiele podobieństw do perskiej zbroji kolczastej. Indyjska zbroja była budowana z naprzemiennych rzędów solidnych i nitowanych ogniw, które wykorzystują okrągłe nity. Często integrowała również solidne płyty i łuski, aby zapewnić użytkownikowi większą ochronę. Indyjskie użycie kolczugi w celu zapewnienia dodatkowej ochrony słoniom wojennym jest prawdopodobnie najlepszym przykładem umiejętności i wszechstronności indyjskich płatnerzy podczas pracy z kolczugą.

Zbroja kolcza japońska

Kolczuga była znana w Japonii co najmniej od czasów mongolskich inwazji w latach 1270. i 1280., choć dopiero w okresie Nambokucho (1336-1392) naprawdę się przyjęła. Na japońską zbroję duży wpływ miały warunki klimatyczne i geologiczne, ponieważ Japonia ma wilgotny, wilgotny klimat i jest uboga w żelazo. Oznaczało to, że w Japonii należało zachować szczególną ostrożność przy pielęgnacji i konstrukcji zbroi kolczej. Pierścienie japońskiej kolczugi były mniejsze niż ich europejskie odpowiedniki i czasami były lakierowane, aby zapobiec rdzewieniu. Kusari, czyli kolczuga, była używana do konstruowania kurtek, kapturów, kamizelek, rękawic, ochraniaczy na golenie, naramienników, ochraniaczy na uda, a nawet skarpet. Całe garnitury były czasami noszone pod ubraniem w celu ochrony. Najczęściej służyła do ochrony obszarów nieosłanianych przez standardowy lamelowy kirys samurajów.Japończycy używali trzech głównych wzorów do produkcji zbroi kolczej: kwadratowego wzoru 4 w 1, sześciokątnego wzoru 6 w 1 i europejskiego wzoru 4 w 1. Później pierścienie były podwójnie lub nawet potrójnie składane, aby uczynić je kuloodpornymi. Oprócz lakierowania, były również zawsze przyszywane do podszewki z tkaniny lub skóry. Większość pierścieni była albo stykana ze sobą, tak że końce się stykały i nie były nitowane, albo drut używany do budowy pierścieni był obracany lub skręcany kilka razy; skręcone ogniwa zawsze łączyły się z centralnym stykanym pierścieniem. Wiadomo było, że nitowane pierścienie były albo rozwijane lokalnie, albo kopiowane z europejskich przykładów.

3. Zbroja płytowa

fot. domena publiczna.

Opis rysunku powyżej:

Ewolucja zbroi w wieku XV:

1. Zbroja typu przejściowego (między zbroją a pełną zbroją płytową), z płatami nabitymi na aksamitnym materiale z przynitowanymi elementami z kutego żelaza, około 1400 r. Po prawej – widok z boku hełmu z zasłoną w kształcie „psiego pyska” (niem. Hundsgugel).

2. Pełna zbroja płytowa. Na rysunku widać kirys z dokładanym stalowym wzmocnieniem napierśnika mocowanym za pomocą pasa i klamry oraz folgową osłna podbrzusza, pod nią widoczna jest dodatkowa szorca wykonana z kolczugi, około 1420. Po prawej – widok z boku hełmu , do którego przymocowano kolczy obojczyk.

3. Pełna zbroja płytowa z hełmem tybu „bicoquet”, 1440.

4. Pełna zbroja płytowa z hełmem typu wielki basinet, 1450.

5. Zbroja gotycka z hełmem typu salada, 1480.

6. Pełna zbroja płytowa z charakterystycznymi nierównymi naramiennikami typu włoskiego z widocznymi wyprofilowanymi wypustkami i hełmem typu armet, około 1490.

Zbroja najczęściej wykonana z dużych metalowych płyt, anatomicznie naśladujaca męską sylwetkę. W porównaniu z innymi rodzajami uzbrojenia ochronnego, produkcja zbroi płytowej była najtrudniejsza i wymagała znacznej ilości stali. Dlatego sztuka wytwarzania zbroi, zaczęła się aktywnie rozwijać dopiero od połowy XIV wieku., wraz z rozwojem technik wytwarzania metalu (pojawienie się stali) oraz mechanizacja produkcji (młoty napędzane przez koła wodne).

Z powodu tych trudności w XV wieku zbroja płytowa nie była tania i często wykonywana była na zamówienie. Oczywiście na taki luksus mogli sobie pozwolić tylko przedstawiciele szlachty, dlatego zbroja stała się symbolem rycerskości i wysokiego urodzenia. Natomiast gorszej jakości i niepełne uzbrojenie ochronne nosili pachołkowie i strzelcy i pawężnicy. Sytuacja nieco się zmieniła wraz z pojawieniem się oddziałów zaciężnych.

Całkowita waga pełnego pancerza bojowego rzadko przekraczała 30 kg. Z reguły było to około 25 kg, plus przeszywania i czepiec pikowany oraz pikowane ochrony nóg. Ciężar może wydawać się duży, ale był on równomiernie rozłożony na całym ciele, ponadto rycerze z bronią w ręku z reguły walczyli konno. Mając to na uwadze, otrzymujemy przybliżoną wagę współczesnego wyposażenia piechoty wojskowej. Cięższe odmiany należały do ​​zbroi turniejowych, celowo poświęcając mobilność na rzecz zwiększenia grubości pancerza, co zmniejszało ryzyko obrażeń przy uderzeniu kpią lub przy upadku z konia.
Współcześni rekonstruktorzy wielokrotnie udowadniali, że w replice pełnej zbroi można nie tylko szybko biegać, ale tak że uprawiać szermierkę oraz bez problemu wspinać się po schodach lub drabinie.

Główną cechą wyróżniającą zbroję płytową jest jej doskonała odporność na wszelkiego rodzaju uszkodzenia. Są to głównie cięcia i pchnięcia oraz uderzenia kopią. Fakt, że mocne ciosy mogły przebić, szczególnie przy użyciu młota bojowego, nadziaka lub topora, ale w momencie kiedy rycerz się poruszał i ferworze bitwy cios równie dobrze mógł się ześlizgnąć lub zostać sparowany . Dodatkowo zbroja (wbrew opinii kultury popularnej, która uwielbia ozdabiać zbroję kolcami i żebrami) została wykonana możliwie gładko i opływowo, aby równomiernie rozprowadzić energię z uderzenia i tym samym zwiększyć wytrzymałość całej struktury zbroi. Naprawdę skuteczną bronią przeciwko zbrojnym rycerzom okazała się broń drzewcowa halabardy, spisy itp. Jeżeli nawet nie udało się dopaść samego rycerza obalano jego konia, co często obezwładniało tego pierwszego. Widoczne jest to już od wojen husyckich

Natomiast często przytaczane są nagrania wideo, w których napastnik przebija napierśnik płytowy za pomocą morgensterna (kuli nabitej gwoździami) lub młotem lucereńskim. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że teoretycznie jest to rzeczywiście możliwe, ale bardzo trudno podczas bitwy zadać bezpośredni cios szerokim zamachem pod idealnym kątem prostym. A w takim wypadku zbroja ma wszelkie szanse na całkowite lub częściowe uniknięcie lub odbicie ciosów, bez jej penetracji.

Broń, która definitywnie wyparła zbroję płytową, stopniowo ograniczając jej wielkość to broń palna. W momencie pojawiania się pełnej zbroi płytowej zaczyna się powolna ewolucja broni palnej, jej udoskonalanie i coraz szersze zastosowanie. 

Zbroja typu Kasten-brust

Charakteryzująca się przede wszystkim skrzynkowym kirysem z widocznym wyprofilowanym grzbietem. Pojawia się w pierwszym dziesięcioleciu XV wieku, nie do końca wiadomo czy chodziło o modę czy walory w walce. Z czasem grzbiet na kirysie nadający zbroi nieco pudełkowy kształt, zaczyna się zaokrąglać i coraz bardziej przypominać kształtem klasyczną zbroję. Ten typ zbroi zanika około połowy XV wieku. Najczęściej elementy tej zbroi składały się z kirysu z grzbietem, wielkiego bascinetu i stalowych rękawic z długim metalowym mankietem. Jest to przykład niemieckiej zbroi wczesnogotyckiej, szeroko reprezentowanej na obrazach Wiadomo, że do dziś przetrwały tylko cztery zweryfikowane napierśniki, które znajdują się w Kelvingrove Museum w Glasgow, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, Niemieckim Muzeum Historycznym w Berlinie i Rathaus Museum w Wiedniu.

Zbroja kirasjerska

Zbroja kirasjerska to okres od połowy XVI do połowy XVII wieku. Biorę tutaj pod uwagę zbroje kirasjerską nawiązująca kształtem do zbroi rycerskiej. Zbroja kirasjerska składająca się z kirysu i hełmu, już jako anachronizm znika z jednostek bojowych dopiero w trakcie I wojny światowej. Natomiast początek XVII to okres kiedy zbroja kirasjerska pokazuje swoją największy rozmach aby ostatecznie zniknąć z pól bitewnych. Mowa tu o zbrojach 3/4 opancerzając jeźdźca od głowy aż do kolan. Taka ochrona była związana ze sposobem walki kirasjerów, który polegał na ostrzeliwaniu piechoty lub jazdy konnej przeciwnika z pistoletów z zamkiem kołowym. Z reguły każdy jeździec posiadał dwa takie pistolety. Do szarży dochodziło tylko w sprzyjających okolicznościach lub wymusiła to walka.

Przykładem takiego opancerzenia jest zbroja w Muzeum Militarnej Historii Wiednia [Heeresgeschichtliches Museum] znajduje się specjalna wystawa – Sporcka… [Johann von Sporck (1595 – 1679) – niemieckiego szlachcica i generała. ] … zbroja jeźdźca (kirasjerska), która imponująco pokazuje jego ponadgabarytową sylwetkę, a jej waga to aż 36 kg. Zbroja kirasjerska, została wykonana około 1630/40 i jest uważana za wybitny przykład sztuki niemieckiej sztuki płatnerskiej ze względu na swoje misterne wykonanie. Zbroje zostały przekazane przez rodzinę Sporck do Arsenału Cesarskiego w 1858 roku, a w 1886 przez Biuro Głównego Skarbnika do ówczesnego Muzeum Armii.

Kolejnym przykładem zbroi kirasjerskiej jest zbroja hrabiego Jakob Hannibal II of Hohenems z pracowni płatnerza Hans Jakob Topf, Innsbruck, datowanie na 1625. Znajduje się w Imperial Armouries in Vienna. Na przykładzie tej zbroi jeszcze bardziej widać jak pieczołowicie osłonięto postać człowieka. Zastapiono elementy kolcze – folgami także na zgięciach ramion.

Zbroja mykeńska z Dendry.

Zbroja tonetowa Henryka VIII – wykonana około 1520 roku, na turniej Field of the Cloth of the Gold.

Zbroja tonetowa – tonet charakterystyczna osłona ud wykonana w formie „sukienki” z nakładającymi się na siebie folgami. Tego typu zbroja służyła do walki pieszej.

Zbroja z okresy pomiędzy 1400 – 1430 rokiem wykonana we Włoszech, Stanowi ostatni etap przed wprowadzaniem pełnej zbroi płytowej. Bardzo podobnie było oporządzone rycerstwo z bitwy pod Grunwaldem. Hełm przyłbica – typu psi pysk z podnoszoną odpowiednio profilowaną zasłoną twarzy, do tego kolcza osłona obojczyka z przymocowanymi do niej stalowymi naramiennikami. Do tego metalowy kirys powlekany materiałem wykonany albo z żelaza lub występującej coraz częściej stali

Zbroja do walki pieszej Henryka VIII

Pełna zbroja rycerska do walki pieszej. Stworzona na wymagania turnieju. Jej waga wynosiła 42,5 kg. Była jedna z niewielu które pokrywały rycerza dosłownie w całości.

Zbroja żłobkowana „maksymiliańska” z I połowy XVI wieku.

Poprzez to, co wydaje się być połączonymi wpływami z Włoch i (dawniej burgundzkich) Niderlandów , wcześniejszy nacisk na elegancję i niemal delikatną smukłość, które do tej pory były emblematem zbroi noszonej w wielu częściach Świętego Cesarstwa Rzymskiego i zachodniej Europy, nagle — w ciągu dziesięciu lat — ustąpił miejsca nowym formom.

Bibliografia:

https://www.thecollector.com/scale-mail-armor-chainmail-types-and-styles