Uważa się, że jest to najsłynniejsza „Kwatera Główna Führera” podczas II wojny światowej: „Wilczy Szaniec” niedaleko ówczesnego Rastenburga w Prusach Wschodnich (dziś Kętrzyn, Polska). Adolf Hitler spędził tu ponad 800 dni, od czerwca 1941 do listopada 1944 roku.
To właśnie w tym miejscu pułkownik k w Służbie Sztabu Generalnego Claus Schenk Graf von Stauffenberg dokonał zamachu na niemieckiego dyktatora 20 lipca 1944 roku.
W Rzeszy Niemieckiej i na terytoriach okupowanych istniało blisko 20 „Kwater Führera”. Stanowiły one stanowiska dowodzenia Adolfa Hitlera jako Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu. Istniejące obiekty zostały przebudowane i rozbudowane, a inne budowano od podstaw, co wymagało ogromnych nakładów.
„Wilczy Szaniec” w ówczesnych Prusach Wschodnich stał się najważniejszym ośrodkiem władzy Hitlera, obok Kancelarii Rzeszy w Berlinie i „Berghofu” w Alpach Bawarskich – z których żaden nie był oficjalnie nazywany „Kwaterą Führera”.
Ówczesne wschodniopruskie miasto Kętrzyn, położone na zachodnim krańcu Pojezierza Mazurskiego, posiadało las miejski w pobliżu Gierłoży. Las ten miał długą historię: w czasach Zakonu Krzyżackiego stanowił naturalną barierę ochronną przed atakami wroga.
Przez wieki dostarczał mieszkańcom Kętrzyn drewna i opał. Przed I wojną światową zbudowano tu linię kolejową i uzdrowisko, dzięki czemu las stał się również terenem rekreacyjnym i wycieczkowym.
Jednak w 1940 roku sytuacja uległa zmianie. Las Kętrzyn został wybrany na lokalizację nowej Kwatery Głównej Hitlera, „Wilczego Szańca”. Powodów było kilka: na wschód od lasu leżało Pojezierze Mazurskie, które stanowiło naturalną barierę przed atakami ze wschodu.
Krótkie filmiki ze zwiedzania Wilczego Szańca w tym przejazd pojazdem historycznym „Sztabowozem”
Skąd nazwa „Wilczy Szaniec”
W bezpośrednim sąsiedztwie „Wilczego Szańca” znajdowały się inne kwatery polowe polityczne i wojskowe zlokalizowane wokół jeziora Mamry w tym Naczelnego Dowództwa Armii w lesie o tej samej nazwie Mamerki, polowy posterunek dowodzenia „Hochwald” Reichsführera SS Schutzstaffel Heinricha Himmlera koło Pozezdrza i zamek Sztynort, ministra spraw zagranicznych Rzeszy Joachima von Ribbentropa.
Mówi się, że Hitler sam wybrał nazwę „Wilczy Szaniec”. Jego przydomek brzmiał „Wilk”. Wywodzi się on od jego imienia Adolf, które w języku staro-wysoko-niemieckim oznaczało „szlachetny wilk” . Hitler używał określenia „Wilk” głównie w swojej prywatnej korespondencji w latach dwudziestych XX wieku. Oprócz „Wilczego Szańca” istniały inne kwatery główne Führera, które nawiązywały do przydomku Hitlera: „Wilkołak” na Ukrainie oraz „Wilcza Dolina”, w kilku wersjach w Belgii i Francji.
Budowa kwatery
Pod kryptonimem „Chemische Werke Askania” „Organizacja Todt” rozpoczęła budowę nowej „Kwatery Głównej Führera” pod koniec 1940 roku. Ze względów tajności dawny teren rekreacyjny był zamknięty dla publiczności od wiosny 1941 roku.
Miasto Kętrzyn dowiedziało się wtedy, że część lasu miejskiego ma być przeznaczona „do celów wojskowych”. Oficjalnie budowano tu zakłady produkcyjne dla znanej wówczas firmy zbrojeniowej, Zakładów Askania.
Budowa i ciągła rozbudowa „Kwatery Głównej Führera” przebiegała w trzech etapach, z dłuższą przerwą między wrześniem 1941 a październikiem 1942 roku.
Wyrafinowany kamuflaż
Lokalizacja i funkcjonowanie „Kwatery Głównej Führera” były utrzymywane w ścisłej tajemnicy. Dlatego już podczas budowy szczególną uwagę poświęcono kamuflażowi. Było to istotne, ponieważ do czerwca 1941 roku radziecki samolot pasażerski codziennie przelatywał nad tym miejscem między Moskwą a Berlinem. Przerwy w drogach wycinano tylko w razie potrzeby. Dojrzałe drzewa przesadzono, a istniejący drzewostan uzupełniono później sztucznymi. Budynki były wyrównane z istniejącą siecią dróg i miały nieregularny układ, pozbawiony zauważalnej symetrii.
Za kamuflaż odpowiadała stuttgarcka firma ogrodnicza „Seidenspinner” . Siatki maskujące rozciągnięto nad budynkami i ścieżkami. Dachy budynków budowano z zagłębieniami, które następnie wypełniano ziemią i obsadzano trawą i krzewami. Zewnętrzne ściany budynków pokrywano specjalnym tynkiem z wodorostów i wiórów drzewnych, a następnie malowano farbą kamuflującą .
Główny obszar „Wilczego Szańca” zajmował powierzchnię około 250 hektarów. Do końca 1944 roku zbudowano ponad pół tuzina masywnych i 40 lekkich żelbetowych bunkrów, a także 40 budynków mieszkalnych i roboczych.
Dzięki temu „Wilczy Szaniec” stał się nie tylko najbardziej znanym, ale i największym „Kwaterą Główną Führera”. Obszar podzielono na trzy tzw. strefy zamknięte, zabezpieczone drutem kolczastym, rowami przeciwpancernymi, wieżami strażniczymi i pasem min.
Zwiedzanie
Z roku na rok przybywa ekspozycji muzealnych, teren jest przygotowany do wizyt kamperów. Jest restauracji i hotel. Zwiedzanie odbywa się za pomocą słuchawek wykorzystujących zdalne połączenie i opowiadających o poszczególnych elementach kompleksu, każdy bunkier, czy też rampa lub barak jest także opisany na tablicach z dużą ilością historycznych zdjęć. Sztabowóz.pl to pojazdy wojskowe na których można z przewodnikiem obejrzeć i zapoznać się z mniej znanymi punktami kwatery.
Corocznie na terenie Wilczego Szańca odbywają się także rekonstrukcje historyczne.
